Endeshe, Qyzyl Armııany qýaty atty áskerden bastap, aspan tóńkeretin zeńbirektiń barlyq synyptaǵy túrlerin kózben kórip, kóńiline oı toqyǵan, urystyń on-san taktıkasyn Qurandaı jatqa biletin Baýkeńniń Qazaqstandaǵy birden-bir áskerı quzyretti mekemeni basqarýǵa nıetin búgingi kúni biz bylaı topshylar edik. Namysqoı komandır ultynyń qolyna qarý ustaı alar jasqa jetken azamatynyń naǵyz jaýynger ekenin kórsetkisi kelgeni shyǵar, bálkim! Jaýger halyqtyń jaýynger urpaǵynyń qandaı urysta da aldyńǵy shepte júretinin dáleldemek bolǵany shyǵar! Eń ókinishtisi, ult batyrynyń kúndeı kúrkirep ótken shaqtarynda qyzǵanyshtyń qyzyl ıtin mingender shamasy jetkenshe onyń jolyna kedergi qoıyp baqty. Soǵan qaramastan, Táýelsiz qazaq armııasynyń eń alǵashqy qujatyn jasaǵandar búgingi el qorǵanysynyń shebi Baýyrjan Momyshulynyń bir kezdegi aqylymen bastalǵan is-sharalar edi deıdi. Árýaǵy men tájirıbesi súıenish boldy deıdi. Qalaı senbeısiz?!
Ataqty Jýalynyń qoınaýyndaǵy Alataýdyń eteginde bizben kórshi aýylda týǵan Baýyrjan Momyshulynyń dańqyna ádebıet pen tarıhtan da buryn aýyldaǵy úlkenderdiń aýzynan estip ósken urpaq edim. Biletinim, Baýkeń 1982 jyly Qazaqstannyń Reseıge óz erkimen qosylýynyń 250 jyldyǵy qarsańynda jazda qaıtys boldy. 1983 jyly Qazaq KSR Úkimetiniń Otanymyzdyń astanasy Máskeýdi qorǵaǵan dańqty polkovnıktiń esimin máńgilikke qaldyrý týraly qaýlysy shyqty. Endi – bezbenniń eki basyna er Baýkeńniń ózi týǵan Momyshtan taraıtyn urpaq turatyn Lenın atyndaǵy kolhoz ben Momyshtyń inisi Momynquldan taraıtyn urpaq jaılasqan Karl Marks atyndaǵy kolhozdyń atyn berý máselesi turdy.
Keńestik ıdeologııa soldattarynyń úreılengeni sonda ǵoı, eki usynys ta ómirsheń bolmaı qaldy. Aıaq astynan men týǵan kórshi «Kremenevskıı» sovhozynyń aty Baýyrjan Momyshuly dep ataldy. Kommýnısterdiń aıbatsyzdyǵyn moıyndamasqa shara joq, dese de, janǵa jaǵymdysy – Almatydan aýylǵa barǵanda tirisinde betpe-bet kezdespegen aǵamyzdyń tas músinine tesile qarap, toqtap, súısinip ótýshi edik. Mynaý turǵan 80-jyldardyń basynda ǵana dúnıeden ótken Batyr Baýkeńmen bir kezdese almaǵan ókinish ózekti órtep qala berdi...
Esesine Keńes Odaǵynyń eki márte Batyry Talǵat aǵa Bıgeldınovpen qansha ret uzaq syrlasqan kúnder sanadan esh óshpeıdi. Qazaq áskerin – Qazaqstannyń Qarýly Kúshteri qurylǵandaǵy Talǵat aǵamyzdyń qýanyshyn kózimizben kórdik! Áskerı bólimder ataqty áskerı ushqyshty alqanyna sala jaýyngerler aldynda ákelip, uzaq-sonar áńgimesin tyńdatýdan jalyqpaıtyn. «Qarakemerdegi áskerı bólimde kenet áńgimeni doǵaryp: «Káne, ulym-m, týrnıkke tartylshy, kúshińdi kóreıin», dedi júzdesýdiń birinde. Áljýaz jasóspirim soldat úshinshi rette qıralańdap qalǵanda, «ponımaıeshin» bir aıtyp, «eh, mamenkıny synkı» dep týrnıkke qarǵyp qol sozyp, tez-tez úsh ret tartylyp «osylaı bolý kerek» dep sekirip túskeni de kóz aldymyzda.
«Jap-jas jigitsińder, senderdiń jasyńda bul temirdi men osindegi kún sekildi shyr aınalatyn edim» dep jáne rııasyz «burq» etti. Dedi de qasynda turǵan «Lenınskaıa smenanyń» («EkspresK») tilshi qyzyna bilegin túrip, bulshyq etin kórsetti: «Ustap kórshi, mine, bul – sporttyń arqasy!» Sol tusta Talǵat aǵamnyń 75-tiń jelkesin mingen kezi. Osy bir kórinis jas jaýyngerdiń ǵana emes, bólimshe komandırleriniń delebesin qozdyrǵany anyq.
Táýelsiz elimizdiń Qarýly Kúshterin quraıtyn jap-jas bula kúsh ıeleriniń janarlarynan jasyn oty jarqyldady. Suńqar tektes aǵamyzdyń bir ǵana shalt qımyly keıingi urpaqqa máńgi sabaq bolyp qalǵanynda esh shúbá joq!
Quryshtan quıylǵandaı qazaq armııasynyń saltanatty sapta júrgen nyq qadamyn kórgen saıyn jaýjúrek aǵa urpaq ókilderiniń beınesi elesteıdi. Búgingi kóz qýanyshymyz – jaýynger, daýylpaz aǵalarymyzdyń keshegi kúngi asyl armany edi ǵoı!..
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
